Polska Strategia Kosmiczna i jej podstawowe założenia

Polska Strategia Kosmiczna (PSK) została wprowadzona w życie uchwałą nr 6 Rady Ministrów z dnia 26 stycznia 2017 r. w sprawie przyjęcia Polskiej Strategii Kosmicznej oraz stanowi załącznik do tego dokumentu(1). Dokument ten zakłada realizację trzech głównych celów strategicznych z perspektywą czasową do 2030 roku. Pierwszy zdefiniowany cel dotyczy nabycia zdolności do skutecznego konkurowania polskiego sektora kosmicznego na rynku europejskim, z założeniem uzyskania ogólnych obrotów na poziomie co najmniej 3%. Drugi cel strategiczny dotyczy pozyskanych produktów (danych) kosmicznych, które będą wykorzystywane przez krajową administrację publiczną w celu szybszej i skuteczniejszej realizacji swoich zadań. Dzięki nim polskie przedsiębiorstwa kosmiczne będą w stanie w pełni zaspokoić popyt na usługi kosmiczne, jak również będą w stanie eksportować je na rynki zewnętrzne. Trzeci główny cel PKS odnosi się do posiadania przez gospodarkę krajową, jak również instytucje publiczne, dostępu do infrastruktury satelitarnej. Przełoży się to na zaspokojenie potrzeb tych podmiotów państwowych w zakresie obronności i bezpieczeństwa. Poza powyższymi trzema celami strategicznymi, PKS określa pięć celów szczegółowych, których realizację wskazuje się w tych samych ramach czasowych – tj. do 2030 roku. Pierwszy – ekonomiczny – cel strategii zakłada wzrost konkurencyjności polskiego sektora kosmicznego, jak również zwiększenie jego udziału w ujęciu europejskim. Drugi z celów wskazuje na potrzebę rozwoju aplikacji satelitarnych, jako niezbędnego wkładu w budowę i rozwój gospodarki cyfrowej. Trzeci z nich dotyczy bezpieczeństwa narodowego, z ukierunkowaniem na rozwój technologii kosmicznych i technik satelitarnych, co wpłynąć ma na zwiększenie krajowych zdolności w dziedzinie bezpieczeństwa i obronności państwa. Kolejny ze zdefiniowanych w PKS celów szczegółowych odnosi się do potrzeby stworzenia sprzyjających warunków, skutkujących rozwojem sektora kosmicznego w Polsce. Ostatni – piąty – cel szczegółowy PSK odnosi się do potrzeby budowy kadr, niezbędnych dla zaspokojenia potrzeb polskiego sektora kosmicznego.

Polska Strategia Kosmiczna zawiera obszerną wizję przyszłości funkcjonowania sektora kosmicznego w Rzeczypospolitej Polskiej, usystematyzowaną na podstawie współpracy nawiązanej głównie pomiędzy krajowymi przedsiębiorstwami prywatnymi a instytucjami naukowymi. Określono także, iż opracowane przez nie zaawansowane technologie oraz nowoczesne rozwiązania kosmiczne będą wpływać na wzrost gospodarczy państwa, jak również na rozwój ekonomiczny w skali globalnej. W Polskiej Strategii Kosmicznej wyszczególniono też podmioty odpowiedzialne za krajowy rozwój sektora kosmicznego oraz organizacje międzynarodowe zaangażowane w ten proces. Dodatkowo zaprezentowano kluczowe założenia Polskiej Strategii Kosmicznej z uwzględnieniem możliwych do wystąpienia zagrożeń w sektorze kosmicznym, postawionych przed nim wyzwań, a także koniecznych do wykorzystania szans, aby zapewnić mu zrównoważony i stabilny rozwój w trzeciej dekadzie XXI w. W celach porównawczych dane zebrano w poniższej tabeli (Tabela 1).
Tabela 1. Analiza założeń Polskiej Strategii Kosmicznej Rzeczypospolitej Polskiej – zagrożenia, wyzwania, szanse

Źródło: opracowanie własne na podstawie Załącznika do uchwały nr 6 Rady Ministrów z dnia 26 stycznia 2017 r. w sprawie przyjęcia Polskiej Strategii Kosmicznej, poz. 203, s. 9–12.

Analizując regulacje zawarte w dokumencie należy zauważyć, że w Polskiej Strategii Kosmicznej sprecyzowano szereg zagrożeń, wyzwań i szans dotyczących zarówno stanu obecnego, jak i perspektyw rozwoju sektora kosmicznego w Rzeczypospolitej Polskiej. Zasadnicze zagrożenia odnoszą się do trudności związanych z wejściem oraz zdominowaniem kosmicznego segmentu upstream, brakiem krajowych funduszy pozwalających na podjęcie narodowego programu kosmicznego, wysokiej konkurencyjności segmentu downstream na europejskim rynku kosmicznym, a także ograniczonych możliwości rozwoju ze względu na uczestnictwo w przedsięwzięciach przydzielanych przez Europejską Agencję Kosmiczną (EAK) lub Unię Europejską. Z kolei kluczowym wyzwaniem dla polskiego sektora kosmicznego jest zapewnienie zrównoważonego rozwoju poprzez realizację zadań w segmencie upstream. Istotne jest również wypracowanie nowych instrumentów zrzeszających współpracę pomiędzy podmiotami komercyjnymi a jednostkami naukowymi, nawiązanie dialogu z różnorodnymi podmiotami, które w swej działalności mogłyby wykorzystywać techniki satelitarne, dążenie do pozyskania krajowego źródła dofinansowania sektora kosmicznego oraz jego promowanie w ujęciu narodowym i międzynarodowym. W aspekcie szans, warto wymienić czynne zaangażowanie Rzeczypospolitej Polskiej w programy realizowane przez EAK, co zarazem sprzyja rozwojowi przedsiębiorstw prywatnych i osiągnięciu wysokiego potencjału naukowego w instytucjach badawczo–rozwojowych. Ponadto, w polskim sektorze kosmicznym wyznaczono kierunki doskonalenia rozwiązań oraz technologii, w szczególności dotyczących usług satelitarnych, które zawierają się w niszowym obszarze. Może to przełożyć się na wystosowanie innowacyjnych koncepcji, spełniających potrzeby urozmaiconych odbiorców, w tym organów administracji publicznej, centrów zarządzania kryzysowego, jednostek naukowych, służb państwowych (policji, straży granicznej, państwowej straży pożarnej), a także Sił Zbrojnych RP. Inną szansą wspierającą rozwój krajowego sektora kosmicznego zgodnie z założeniami Polskiej Strategii Kosmicznej może być zawieranie bilateralnych porozumień i współpracy międzynarodowej konsorcjantów w zakresie realizacji programów kosmicznych.

Obecna i przyszła realizacja założeń Polskiej Strategii Kosmicznej

Zbieżne z celami PSK aktywa, jakie zostały wdrożone na mocy Polskiej Strategii, można podzielić na kilka obszarów: prawny, ekonomiczny, technologiczny, obszar współpracy dwu- i wielostronnej, jak również budowania kadr sektora kosmicznego.

aspekcie prawnym w pierwszej kolejności trzeba podkreślić, że Ministerstwo Rozwoju i Technologii (MRiT) w oficjalnych komunikatach podtrzymuje swoje stanowisko dotyczące konieczności rozwoju sektora kosmicznego. Jednocześnie, zapowiadany na początku 2023 r. dokument zatytułowany „Krajowy Program Kosmiczny na lata 2023–2027”nie został opublikowany. Fakt ten może być spowodowany brakiem wdrożenia Krajowego Programu Odbudowy (KPO), na podstawie którego realizowane i finansowane są projekty kosmiczne. Wobec tego, trudno domniemać czy jego założenia w bieżącym roku by spełnione. Znacznie bardziej obiecującym konceptem jest projekt ustawy o działalności kosmicznej opracowany przez MRiT przy dużym wsparciu Polskiej Agencji Kosmicznej i Akademii im. Leona Koźmińskiego w Warszawie. W wydanej do tej pory wersji, którą zaleca się traktować roboczo, cały rozdział ósmy dedykowano Krajowym Rejestrem Obiektów Kosmicznych (KROK) oraz obejmujących je regulacjom prawnym. Z zawartych w nim projektowanych przepisów wynika, że zagadnienia odnoszące się do KROK miały zostać umieszczone w odrębnej ustawie, ostatecznie z tego pomysłu zrezygnowano.

W ramach aspektu ekonomicznego należy przede wszystkim zauważyć sukcesywny wzrost składki odprowadzanej do Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA). Jest ona realizowana zgodnie z polityką kosmiczną „zwrotu geograficznego”, czyli metodą prowadzenia działalności kosmicznej polegającej na pobieraniu jej w formie środków finansowych od państw członkowskich, która jest adekwatna do wypracowanego procentu Produktu Krajowego Brutto (PKB) w danym roku kalendarzowym. Następnie ESA dokonuje zwrotu tej składki w wysokości 70–90%, zlecając realizację kontraktów na projekty kosmiczne. W przypadku, gdy państwo wstępuje do Europejskiej Agencji Kosmicznej i nie wniosło stosownej składki, organizacja ta kieruje dedykowane programy wsparcia wyłącznie do wybranych przedsiębiorstw w danym państwie.

Na poniższym wykresie (Rys. 1) przedstawiono udział składek Polski w budżecie ESA. Można zauważyć, że od 2019 roku wysokość odprowadzanej składki sukcesywnie wzrasta.

Rys. 1. Opracowanie własne na podstawie danych MRiT
Źródło: PSPA, Przegląd realizacji wskaźników Polskiej Strategii Kosmicznej, online – https://www.pspa.pl/images/documents/Przeglad_wskaznikow_PSK_raport.pdf [dostęp: 6.12.2023].

Uwzględniając aspekt technologiczny warto nadmienić o uruchomieniu usługi Galileo PRS (ang. Public Regulated Service) w Polsce, która nie jest jeszcze w pełni operacyjna, a także planowanej budowie Systemu Satelitarnej Obserwacji Ziemi MikroGlob w ramach programu strategicznego ,,Satelitarny system optoelektronicznej obserwacji Ziemi”. Docelowo na jego infrastrukturę mają składać się dwa komponenty: segment naziemny i segment kosmiczny, które zapewnią optoelektroniczną obserwację Ziemi. Trzeba wspomnieć, że 18 styczna 2023 r. została uruchomiona sieć ESA BIC (ang. European Space Agency Business Incubation Centers), gwarantująca wsparcie podczas tworzenia biznesplanu, założeń firmy i pozyskaniu dodatkowych środków finansowych, zarówno ze źródeł publicznych, jak i prywatnych. Ważną kwestię stanowi również przystąpienie Polski do inicjatywy EU SST. W związku z tym, podjęto działania ukierunkowane na utworzenie centrum operacyjnego SST w Polskiej Agencji Kosmicznej. Bazując na komunikatach Ministerstwa Rozwoju i Technologii architektura techniczna nie została jeszcze zbudowana. Natomiast dzięki projektowi Sat4envi coraz częściej zauważalna jest tendencja wykorzystywania danych satelitarnych przez organy administracji publicznej.

W odniesieniu do aspektu współpracy i budowania kadr sektora kosmicznego trzeba nadmienić o relacjach między Polską Agencją Kosmiczną a Ministrem Nauki i Edukacji (MNiE), którą należy rozpatrywać w kontekście podpisywania licznych porozumień o współpracy z uczelniami wyższymi. Pozwala to promować tematykę kosmosu oraz funkcjonowania sektora kosmicznego wśród studentów. Jednocześnie, wyraźna jest tendencja wzrostowa dotycząca zatrudnienia obywateli Polski w europejskich organizacjach międzynarodowych prowadzących działalność kosmiczną. Problematyczna może być kwestia nadreprezentowaności, która sprawia, że polscy specjaliści nie mają pierwszeństwa podczas rekrutacji do ESA. Jak zatem się wydaje do najważniejszych zadań sektora kosmiczne, które powinny być realizowane w następnych miesiącach można zaliczyć te, wynikające z powyższych pięciu aspektów.

(1) Uchwała nr 6 Rady Ministrów z dnia 26 styczna 2017 r. w sprawie przyjęcia Polskiej Strategii Kosmicznej, (M.P. 2017, poz. 203).

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego

O autorze

Malwina Ewa Kołodziejczak

Ukończyła prawo i dziennikarstwo w Uniwersytecie Warmińsko- Mazurskim w Olsztynie oraz bezpieczeństwo narodowe w Akademii Obrony Narodowe w Warszawie. W 2018 roku obroniła rozprawę doktorską: „Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych w systemie kierowania bezpieczeństwem narodowym RP” w Wydziale Bezpieczeństwa Narodowego Akademii Sztuki Wojennej. Obecnie adiunkt w Instytucie Bezpieczeństwa Państwa WBN Akademii Sztuki Wojennej oraz doktorantka w Wydziale Prawa i Administracji UKSW.

Zobacz wszystkie artykuły autora